Derneğimiz tarafından 2006 yılının Haziran ayında merhum vali yardımcısı Yüksel ÖZDEN anısına başlatılan “Yüksel Özden Ağıt Yarışması Osmaniye ve Yukarı Çukurova ağıtları” adlı yarışma 2008 yılı Ağustos ayında tamamlandı.

Başlangıçta Osmaniye ilçeleri ile Kahramanmaraş’ın batısında, Kayseri ilinin güney ilçeleri, Hatay ilinin kuzey ilçeleri ve köylerini kapsayan yaklaşık 150 köy muhtarlığına yarışma şartnamesi gönderilmiş ve yarışma başlatılmıştır. Yarışmaların seçici kurul üyeliklerine ağıtlar konusunda uzman edebiyatçılar getirilmiştir. Bunlar: Çukurova Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Türk dili ve Edebiyatı bölümü öğretim üyesi Prof.Dr.Erman ARTUN, Emekli öğretmen ve araştırmacı Mustafa YÜCE, Ağıtların kaynak kişisi ve derlemeci, Akademi mezunu Hüseyin KEÇE, Araştırmacı, derlemeci Osmaniye Kültür müdür yardımcısı Veli ABA, Edebiyatçı Mehmet KARABURÇ tarafından bütün ağıtlar en az üç defa olmak üzere incelendi.

Yarışmanın değerlendirmesini yapan seçici kurul üyeleri birbirlerini tanımadılar. Seçici kurul OFAD yönetimi tarafından 11. Çukurova Aşıklar bayramı ve Aşık Feymani Şenliklerinde ödül töreninde tanıştırıldılar.

Yarışmada ilk üç dereceye girerek para ödülü kazanan ağıtlar:

1909 Yılında Adana ve çevresinde Ermeniler arasında uzun süren silahlı ve Türklük aleyhtarı propagandaların yer aldığı hazırlık ve tahrik dönemi sonucunda. Ermeni Papaz’ı Muşeg’in emri ve Ermeni’lerin tecavüzleriyle “Adana olayları” başlar

Bu sırada Cebelibereket sancağı’nın merkezi Erzin Kasabasıdır. Sancak mutasarrıfı Mehmet Asaf bey’dir. Erzin’e Örf-i idare Mahkemesi heyeti gönderilmişti. Erzin’e Suvari Albay Eyüp bey başkanlığında yargı heyeti gelmişti. Sonradan askeri komutanlar içinde Ermeni yanlısı bir kısım kimselere görev verildiği belirtilmiştir. 20 Mayıs 1909 günü Cebelibereket Mutasarrıfı Mehmet Asaf, Bahçe Müftüsü İsmail efendi, kardeşi Yusuf görevinden uzaklaştırılmış ve tutuklanarak Erzin hapishanesine götürülmüştü. Cebelibereket Mutasarrıflığına Giritli İzzet paşa atandı. Kısa süre sonra, Giritli İzzet paşa görevinden alındı yerine, Ermeni yanlısı Selanikli Gani bey Mutasarrıflığa getirildi. Selanikli Gani bey Mehmet Asaf’ı suçlayan haksız ve mesnetsiz bir çok yazılar yazmıştır. Ermenilerden bol bol alkış toplamıştır. Bu adam Bahçe Müftüsü ve diğer tutuklular aleyhlerine de olabildiğince yazılar yayınlamıştır.

Devletin dış ülkelerin baskısıyla Ermenilere karşı gevşek davranması, Bahçe müftüsü ve onun gibilerini harekete geçirir. Bahçe müftüsü, Ermenilerle savaşmak isteyen Türklere önderlik eder. Dış ülkelerin baskısıyla Ermenilere karşı savaşan liderler cezalandırılır. Ermeni lideri Muşeg’in tahrikleri ve şikâyeti üzerine Bahçe’de ki Ermenilerin öldürülşmesinden sorumlu olarak tutulan Bahçe müftüsü İsmail Efendi ile kardeşi Bahçe Belediye başkanı Yusuf Erzin’de suçsuz yere mahkûm olur ve hapsedilirler. Bahçe müftüsünün belirgin bir kusurunu hulamazlar. Ancak; “Müftü isteseydi Bahçe’deki Ermenilerin öldürülmelerini engellerdi. Kendisi Ermenilerin öldürülmesi için fetva vermiştir. Bu fetva üzerine halk Ermenileri öldürmüştür” denilmiş ve Osmaniye müftüsüne yazdığı bir mektup mahkemede delil olarak sunulmuş ve idamına teşkil etmişti.

Haçin’de (Saimbeyli), Garvit efendi isminde bir Ermeni papazı bulunmaktaydı. Bu papaz, bir çok Müslüman katletmiş olan bir anarşistti. Haçin papazı Garvit Efendi, birçok müslümanı bir eve doldurmuş, onlara işkence ettirmişti. Eve doldurduğu kişiler içinde çok sayıda genç ve güzel kırlarda bulunuyordu. Ayrıca, kazanın müftüsü’nün iki genç ve bakire kızlarını alıkoymuşlardı. Papaz Garvit, şehirde terör estiren Ermeni taşnak militanları ile evlere doldurduğu genç ve bakire kızların ırzlarına geçmişti. Bu sırada kaza müftüsünün iki genç kızının ırzına da papaz Garvit ile militanlar geçmişti. Genç kızların namuslarını kirletmeyle yetinmeyen Garvit ve militanlar, topladıkları masum insanları öldürmüş, ayrıca evi ateşe vererek tümünü yakmışlardı. Daha sonra, askeri birlikler Haçin’e müdahale etmiş, Müslümanları Ermeni zulmünden zor kullanarak kurtarmış, papaz Garvit ile bazı militanlarıda Erzin’e yargılamaya getirmişlerdi. Papaz Garvit işlediği bu ağır suçtan sonra Erzin Divan-ı Harp mahkemesince idama mahkum olmuş, idam gömlkeği dikilmişti. Ne gariptir ki işte bu adam asılacaktı ki, Bab-ı Ali emri ile tahliye edilmişti.

Haçin Müftüsü’nün kızlarını kirleten ve yüzlerce Müslüman yakan herifin hemen tahliyesi Sadrazam tarafından istenmekteydi. Mehmet Asaf’ta berat ettiği halde asılması için son demlerde emir gelmişti. Bu kararı duyan duyan halk çılgına dönmüştü. Yarılamalar tekrar başlamıştı. Divan-ı harp mahkemesi 22 Ağustos 1909 günü Cebelibereket Mutasarrıfı Mehmet Asaf-ı yeniden berat ettirdi.

İdam kararı çıktıktan sonra, Bahçe Müftüsü İsmail efendiye jandarmalar tarafından kaçma fırsatı verilmiş, kaçması önerilmişti. Müftü; “Ben Osmanlı Müftüsü’yüm. Osmanlı Müftüsü hapisten kaçtı diyerek sarığıma kir getirmem. Bu bana yakışmaz” der ve kaçmayı reddeder.

Bahçe’de Ömer Kamber’in hanımı, Bahçe Müftüsü İsmail ile kardeşi Bahçe belediye başkanı Yusuf’un da annesi olan Güllü Hatun Erzin’de tutuklu bulunan oğullarını görmesi için, hapishane yetkilileri izin vermezler. “Görüşme yasak, yarın görüşürsün” derler.

İdam günü gelir. Erzin çarşısındaki ulu çınarlarda asılacaklardı. Gecenin sonlarında bir gurup jandarma, gardiyan ve yargıçlar olduğu halde Erzin hapishanesinin önüne gelmişlerdi. Müftünün asılacağı anlaşılmıştı. Hapishanede bulunan bütün mahkûmlar Müftüyü vermek istemezler. Büyük parmaklı kapı arkasına, yatak ve dolap yığarlar. Savcı ile jandarma kumandanının bütün ısrarlarına rağmen vermezler. Ellerinde sopa durmadan “Biz ölürüzde Müftüyü vermeyiz” diye bağırırlar. Müftü İsmail ile kardeşi Yusuf tevekkül içinde, Kuran okumakla meşguldürler. İçeriye ölüm soğukluğu esmeye başlamıştı. Arkadan kalabalığı yararak fırlayan Müftü; “Arkadaşlar, bırakın, açın kapıyı. Bin canım olsada minnet etmem. Bu vatanıma canım feda olsun” der ve kapıya doğru ilerler. Derin bir sessizlik ve hüzün başlar… Müftü, “Ben hazırım” der. Gardiyanlar kapıyı açıp Müftüyü askerlere teslim ederler. Kardeşi Yusuf ve öteki mahkûmlarla birlikte dışarı çıkarıldılar. Üzerlerine orada dikilmiş beyaz idam gömlekleri giydirildi. İdam olacakları çınarların altına kadar yürüdüler. İki rekât namaz kıldılar, şahadet kelimesi getirdiler. Müftü masaya çıktığında, “Benim affım geliyor, ben suçsuzum, beni asmayın” diye bağırır ama dinlemezler. Elleri arkalarından bağlanır, boyunlarına ip geçirilir. Son arzuları sorulur ve altlarından masalar çekilir. İp uzar, müftünün ayakları yere değer. Tekrar asarlar, bu defa ip kopar. Tekrar asarlar bu defa da çınarın dalı kırılır. Tekrar asarlar. Sonra da kardeşi Yusuf ile diğerlerini tek tek asarlar. Aynı gün 17 müslüman Türk idam edilir. Türklere karşılık bir ermeni asılır. 25-30 kişilik suçlu ve tutuklu Ermeniler serbest bırakılırlar. (14 Ocak 1910

Müftü İsmail Efendi, ikinci kez kurulan Divan-ı harp mahkemesinde Adana valisi Cemal paşa’nın emir ve baskısı ile idam edilmiştir.

Arafe gecesi Güllü hatun Erzin’de Hocazadelerden Ahmet efendinin evinde kaldı. O gece hiç uyumadı. Sabaha karşı bir gürültü oldu. Erzin’de sanki bir deprem olmuştu. Güllü Hatun, o anda feryat ederek “Oğullarımı astılar’… diye bağırdı, Erzin inledi. Oğullarının ardından günümüze kadar gelen şu acı ağıdı yaktı:

İnce Hacı Sarız ilçesindendir. İnce Hacı büyük baş hayvan tüccarıdır. Günün birinde Ceyhan ilçesinin İnceyar köyüne sığır almaya geldiğinde, İnceyar köyünden Halil ağanın kızı Zöhre’yi görür ve âşık olur. İnce hacı aynı zamanda kendi yöresinden bir kızlada nişanlıdır.

İnce Hacı Zöhre’nin babasının yaylaya çıktığı bir zamanda tebdili kıyafet olur ve Zöhre’nin babasına gider. “ Halil ağam ben fakir birisiyim senin hayvanlarına çoban durmak istiyorum” der. Halil ağa da İnce Hacı’yı hayvanlarına çoban tutar. İnce Hacı tebdili kıyafet olurken atını da birine bakması için emanet eder. Adama da biraz para verir.

İnce Hacı bir gün fırsatını bulup, çeşme başında Zöhre’ye “Zöhre aslında ben çoban falan değilim” deyince Zöhre de ya sen nesin deyince İnce Hacı da “Zöhre ben sana aşığım” der. Kızda İnce Hacı’ya gönül verir ve anlaşırlar. Daha sonra da İnce Hacı Zöhre’yi alır kaçırır. Atını bakması için verdiği adamda Zöhre’yi görünce gönül düşürür ve Zöhre’yi İnce Hacı’ya yar etmemek için de fırsat kollar. Kızın babası Halil ağa “Ulan kızımı kim bulursa Zöhre’yi ona vereceğim” der. Bunu duyan o besici adam hemen İnce Hacı’ya giderek derki; “Hacı, Halil ağa seni arattırıyor”, sana silah lazım olur belki diye kendi silahının da innesini kırar ve İnce Hacıya verir. Halil ağanın adamları bir gün ararlarken Ceyhan’ın Tatarlı köyünün yakınında İnce Hacı ve Zöhre’yi çevirirler. İnce Hacı atına atlar ve ağanın otuz atlısına karşı savaşmak için harekete geçer. Halil ağanın adamları hücum edince İnce Hacı silahını çeker ateş etmek ister ama, silah çalışmaz. Bakıcının hile yaptığını anlar ama ne yapsın iş işten geçmiştir. İnce Hacı’nın belinde kılıcı varmış, o kılıcı çeker önce kendisine hile yapan bakıcıya kılıcı sallar, Hacı ölür.

Bu durumu gören Zöhre’de ata biner kaçmak ister ama Halil ağanın adamları Zöhre’nin bindiği atı vururlar. Zöhre’yi yakalayıp Halil ağaya getirirler. Ağa Zöhre’yi ayrı bir eve ayırır ve hiçte sahip çıkmaz. Zöhre uzun bir zaman yoksulluk içinde perişan bir hayat yaşar.

Zöhre kaçtığında İnce Hacı’dan hamile kalır, bir çocuğu olur. Bir gün İnce Hacı’nın akrabalarından yedi kişi Zöhre’nin babasının evini basar ve Zöhre’yi kaçırıp Avşar ellerine götürürler. İnce Hacı’nın kardeşi Uruşan beyle evlendirirler. Yedi kişi Zöhre’yi kaçırırlarken, Zöhre beni önce İnce Hacı’nın mezarına götürün, ondan sonra Avşar’a gidelim der. Zöhre’yi İnce Hacı’nın mezarına götürürler. Zöhre İnce Hacı’nın mezarı başında şu hüzün dolu ağıdı söyler.

İnce Hacı Avşar aşiretinden olduğu gibi Halil ağada Ceyhan yöresinde, Yukarı Çukurova’da yaşayan Türkmen aşireti Cerit aşiretindendir. Zöhre Uruşan beyle evlenince önce bir kız çocukları dünya’ya gelir. Kız büyüdüğünde de tekrar ana tarafından isterler ve Ceritlerle evlenir.

Bu ağıdın yaşanmasına vesile olan olay Osmaniye’nin Hemite Köyünde yaşanır.

Kahramanmaraş’ın Zeytinbeli köyünden bir aile tarım işçiliği yapmak üzere Osmaniye’nin Hemite köyüne gelirler. Ekmek parası kazanmak için ailenin iki oğlu birde Selver isminde esmer güzeli, kızı vardır. Birkaç sene çalışırlar. Selver kız köyde bir gençle tanışır, konuşurlar gizli, gizli buluşurlar. Aşk bu aşkın gözü körya. Gözleri bir şeyi görmez. Ama kardeş karısı yani yengesi bu olayı sezer. Ne yapsın Selver kızda olayı yengesine anlatmak zorunda kalır. Anlatır anlatmasına da yengesi ile her zaman araları iyi gitmez. Bir gün aralarında ufak bir tartışmadan sonra yengesi olanları kocasına anlatır. Selverin sevdasını duyan abisi çok sinirlenir. Selveri öldürmek için planlar kurar.

Günlerdir planlarını yapan abi çalıştığı ağanın atarabasını alır eve biraz odun taşımak istediğini söyler. Selver kıza da derki

- Hadi bacım arabaya bin ırmağın kenarlarında biraz çalı çırpı toplayalım der. Her şeyden habersiz Selver kız tamam der arabaya biner. Abi kardeş ırmak boyuna doğru giderler. Issız ve ormanlık bir alana geldiklerinde abi yapacağını yapar üç kurşunla kardeşi Selver’i öldürür.

Cesedi yok etmek için kurduğu planı gerçekleştirir. Cesedi bir çuvalın içine koyar ağzını bağlar arabaya koyar ırmak vadisinde Kumarlı köyüne yakın bir yerden Ceyhan ırmağına atar.

Geri döner ve atarabasına ağaya teslim eder. Hanımına da ben birkaç günlüğüne uzak bir yere gidiyorum babama söyle der.

Akşam eve gelen baba ana Selver kızın eve gelmediğini görünce telaşlanırlar. Akıllara gelen ilk iş birisi ile kaçtığıdır. Hiç kimsenin aklına gelmez ki abisi tarafında vurulduğu.

Çuvala konulup ırmağa atılan ceset suya kapılarak akar ve Sakarcalık köyü yakınlarında Mine kayası denen yerde ılgınlar arasında çobanlar tarafından bulunur. Olay köye duyulur yakınları gelir bakarla ki o güzel Selver kızın cesedi tanınmaz halde. Selver kızın cesedi başında ağıtcı Elif garı şu ağıdı söyler.